Popkulturowcy.pl, 8 listopada 2026
Link: https://popkulturowcy.pl/2026/11/08/ostatnie-kuszenie-chrystusa-ewangelia-watpliwosci-recenzja-spektaklu/
Reinterpretowanie postaci Jezusa Chrystusa w kulturze jest zadaniem wyjątkowo karkołomnym. I to z oczywistych powodów. Jego rola w jednej z największych religii świata jest kluczowa, a co za tym idzie, wszelkie próby przedstawienia go w nowym świetle często okazują się bardzo zachowawcze. Twórcy z Teatru BARAKAH postanowili jednak rzucić rękawicę utartym schematom. Ich najnowszy spektakl ukazuje Nazarejczyka w zupełnie innym świetle niż większość dotychczasowych produkcji.
Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości to dzieło Michała Telegi, który odpowiada zarówno za reżyserię, jak i scenariusz. Autor luźno adaptuje książkę oraz film Ostatnie kuszenie Chrystusa, jednocześnie wzbogacając historię o wiele własnych pomysłów. Całość stanowi reinterpretację biblijnych tekstów, która odbrązawia postać Jezusa i przedstawia go jako zwykłego człowieka. Nie mamy tu do czynienia z idealną, nieomylną figurą, lecz młodym mężczyzną, który sam nie jest przekonany do misji narzuconej mu przez Boga. Popełnia błędy, ulega porywom serca, a najbardziej niepokoi go fakt, że nie potrafi nawet rozpoznać, czy głos, który słyszy w swojej głowie, rzeczywiście należy do Stwórcy.
Dziewięćdziesiąt minut to stosunkowo niewiele czasu na rozwijanie rozbudowanych wątków czy dodatkowych pomysłów. Spektakl dzieli się na trzy mniej więcej równe akty, z których każdy przedstawia inny etap życia Chrystusa. Początkowo poznajemy go jako zwykłego chłopaka. Następnie przenosimy się do okresu, w którym naucza apostołów i zasiada z nimi do Ostatniej Wieczerzy. Ostatnia część skupia się natomiast na wydarzeniach poprzedzających ukrzyżowanie. Każdy z tych fragmentów stanowi mocno skondensowany epizod z życia bohatera. Nie oznacza to jednak, że twórcom brakuje w nich treści.
Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości świetnie ukazuje przemianę protagonisty, który na różnych etapach życia zupełnie inaczej podchodzi do swojej misji. Młody Yeshua mocno się miota i nie jest jeszcze gotowy, by wyrzec się wszystkich ludzkich przyjemności. Rola Syna Bożego stanowi dla niego ogromne brzemię, któremu nie potrafi sprostać z taką łatwością, jakiej moglibyśmy oczekiwać, znając biblijny pierwowzór. Nie umie całkowicie wyzbyć się uczuć do Magdaleny, z którą w przeszłości łączył go romans. Otaczające go zepsucie również nieustannie próbuje przeciągnąć go na swoją stronę. Klasyczny, doskonały w każdym calu Nazarejczyk nie miałby większych problemów z odrzuceniem ziemskich pokus. Tutaj Jezus jest jednak znacznie bardziej ludzki, a jego wybory nie przychodzą mu tak łatwo.
W drugim akcie jego podejście do własnej roli zasadniczo się zmienia. Spośród trzech przedstawionych wersji ta prawdopodobnie najbardziej przypomina nam klasyczny wizerunek Mesjasza. Yeshua napotyka jednak znacznie większy opór, a nawet pada ofiarą fizycznej przemocy ze strony własnych uczniów. Choć jego moralność pozostaje niezachwiana, skuteczność stosowanych przez niego metod zostaje wystawiona na próbę. Zło tkwiące w ludziach okazuje się znacznie trudniejsze do pokonania, niż zakładał protagonista. Pomimo szczerych intencji pozostaje on bezsilny wobec otaczającej go rzeczywistości.
W końcu dochodzimy do ostatniego aktu, który bez wątpienia można uznać za najbardziej kontrowersyjny. Cierpienie, jakiego doświadcza Yeshua, osiąga tak ekstremalny poziom, że w pewnym momencie zacząłem odbierać je niemal jako karykaturę. Twórcy chcieli oczywiście podkreślić bezsilność protagonisty, ale skala przemocy zaprezentowanej na scenie osłabia siłę przekazu. Odniosłem wrażenie, że poszczególne sceny miały przede wszystkim szokować, zamiast wzbudzać w widzach autentyczny żal z powodu losu Chrystusa.
Sama końcowa scena wypada jednak znakomicie. Porusza problemy, które nie dotyczą wyłącznie czasów przedstawionych w spektaklu. Twórcy przygotowali świetną puentę, która trafnie opisuje współczesny świat i jego niedoskonałości. Wykorzystanie ukrzyżowania do głębszej analizy sytuacji społecznej i geopolitycznej uważam za niezwykle udany zabieg. Nadaje on całemu przedstawieniu dodatkową wartość i wyróżnia je na tle innych interpretacji historii Mesjasza.
Bardzo spodobał mi się również pomysł z wymianą ról między aktorami. Obsada Ostatniego Kuszenia Chrystusa. Ewangelii Wątpliwości jest dość niewielka, dlatego każdy z artystów wciela się w kilka postaci. Co ciekawe, Jezusa w każdym akcie odgrywa ktoś inny. Pozwala to jeszcze wyraźniej oddzielić poszczególne etapy życia bohatera. Każdy z aktorów przedstawia nieco inną wizję jego charakteru i sposobu bycia. Dzięki temu poszczególne interpretacje zyskują własną tożsamość, a widz otrzymuje dodatkową przestrzeń do porównywania ich ze sobą.
Najlepiej wypada według mnie Monika Kufel, która wciela się w Yeshuę w ostatnim akcie. Jej występ podczas finałowego monologu stoi na najwyższym poziomie. Emocje, które towarzyszyły mi podczas oglądania tej sceny, wynikały przede wszystkim z autentyczności i szczerości aktorki. Znakomicie poradził sobie również Paweł Kiedrowski, odgrywający Nazarejczyka w pierwszej części spektaklu. Jego interpretacja jest zdecydowanie najbardziej ludzka i sprawia, że z Jezusem można się w pewnym stopniu utożsamiać. Największe wrażenie zrobił na mnie jednak w roli Rzymianina torturującego Chrystusa w trzecim akcie. Jego występ wywoływał dreszcze i powodował spory dyskomfort. Trudno o lepszy dowód na aktorski talent Kiedrowskiego.
Niezwykle ważną rolę podczas całego spektaklu odgrywa muzyka wykonywana na żywo. Odpowiadają za nią Karolina Chłostowska, grająca na wiolonczeli, oraz Karolina Stasiowska, która sięga po altówkę. Obie artystki dały świetny występ i nadały wielu scenom niepowtarzalnego klimatu. Skuteczność poszczególnych fragmentów przedstawienia zależy w dużej mierze właśnie od oprawy muzycznej, dlatego jej wysoki poziom ma tutaj szczególne znaczenie. Bez tego elementu spektakl wypadłby w moich oczach znacznie słabiej.
Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości to bardzo odważna próba powiedzenia czegoś nowego o tekście, który od wieków ma ogromne znaczenie dla naszej cywilizacji. Utalentowana obsada przedstawia Jezusa jako postać wielowymiarową, pełną niuansów i przez to znacznie ciekawszą. Nie jest on jedynie religijnym symbolem, lecz człowiekiem z własnym charakterem, słabościami i pragnieniami. Znakomita oprawa muzyczna oraz nietypowe rozwiązania inscenizacyjne sprawiają, że zdecydowanie warto zainteresować się tym spektaklem. Choć nie jest pozbawiony wad, swoboda twórcza Michała Telegi pozwoliła stworzyć naprawdę unikalną reinterpretację.
Kulturalny Konferansjer, 10 listopada 2026
Link: https://kulturalnykonferansjer.pl/blog/teatr-barakah-w-krakowie,34/ostatnie-kuszenie-chrystusa-ewangelia-watpliwosci,192
W żydowskiej dzielnicy Krakowa, w dawnej łaźni rytualnej, w teatrze, którego nazwa oznacza po arabsku dar Boga (ale też błogosławieństwo lub esencja życia), postanowiono zainspirować się tematem wojny izraelsko-palestyńskiej, łącząc ją z klasycznym filmem Martina Scorsesego i powieścią Nikosa Kazantzakisa, na podstawie której film powstał. Spektakl pod tytułem „Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia wątpliwości” napisał i wyreżyserował Michał Telega.
Filmowy Jezus, którego gra Willem Dafoe, ma niewątpliwie boskie moce, ale też ludzkie słabości i zwątpienia. Zmaga się ze swoją naturą, próbując z jednej strony zrozumieć swą misję i posłannictwo, a z drugiej marząc o zwyczajnym życiu u boku kobiety. To właśnie tytułowe „ostatnie kuszenie” – pokusa zwyczajnego, rodzinnego życia. Film był uznawany za skandaliczny i obrazoburczy, wywoływał ogromne protesty i pikiety przed kinami, a w wielu krajach jego wyświetlanie była zakazane czy ograniczane. Nadrobiłem go dopiero teraz i pod względem filmowym jest to dzieło naprawdę znakomite. A religijnie… Jako człowiek wierzący nie poczułem się urażony, a kilka scen było dla mnie na tyle przejmujących, że wywołało sporo refleksji. Oczywiście rozumiem źródło kontrowersji, ale przez ostatnie 38 lat (tyle mija od premiery filmu) dzieł znacznie niższych lotów i wprost uderzających w to, w co wierzą katolicy, było tak wiele, że ten może jawić się na ich tle jako niemal ewangeliczny.
Także w spektaklu Teatru Barakah przedstawiono Jezusa w sposób głęboko ludzki, zachowując kolejne elementy biblijnej historii – spotkanie z Janem Chrzcicielem, relację z Marią Magdaleną (i erotyczną fascynację), powołanie apostołów, wskrzeszenie Łazarza, wreszcie Ostatnią Wieczerzę, Getsemani, sąd Piłata i Heroda, biczowanie i śmierć na krzyżu.
Bez dwóch zdań największym atutem spektaklu jest muzyka skomponowana przez Daniela Grupę, którą wykonują na żywo Karolina Chłostowska i Karolina Stasiowska. Altówkowo-wiolonczelowy duet dopełnia klasyczny śpiew. Wersety modlitewne i inne teksty wykonywane w językach Bliskiego Wschodu brzmią niezwykle. Spektakl ociera się wówczas o misterium, przenosząc nas w inne rejony rzeczywistego i nadprzyrodzonego świata. Każda jednak pochwała w tej recenzji ma niestety swój rewers i swoje ale… Tutaj „ale” dotyczy wielojęzycznych partii tekstowych, które – pomijając efektowne wokalizy – uważam za zupełnie zbędne, a w dodatku używane niekonsekwentnie (im dalej, tym pada ich mniej). Oprócz polskiego słyszymy aramejski, hebrajski, jidysz, angielski i francuski, ale niewiele wnoszą one do znaczenia spektaklu.
Zachwyca także plastyczna strona spektaklu (scenografia i kostiumy: Wojciech Miks), z rozwalonym fragmentem muru separacyjnego na Zachodnim Brzegu Jordanu i odwzorowanym graffiti Banksy’ego z Betlejem przedstawiającym gołębia pokoju w kamizelce kuloodpornej, z wymierzonym w niego celownikiem snajperskim. Piękne wrażenie robi gra świateł. Uzupełniają to projekcje znanych dzieł malarskich o tematyce biblijnej, na czele z „Wjazdem do Jerozolimy” Giotta di Bondone i „Ostatnią Wieczerzą” Leonarda da Vinci. Ma Michał Telega znakomite wyczucie operowania obrazem i budowania nastroju. Zapadają w pamięć dwie sceny: ta, w której wizerunek Jezusa wyświetla się na szacie grającego go aktora, oraz scena wskrzeszenia Łazarza, zbudowana wokół płomienia świecy. Kupuję nawet wizję głupawo roześmianego Heroda z ogromnym (naprawdę…) przyrodzeniem szorującym po ziemi, a także finałowy monolog i wiele innych wizji reżyserskich. Niestety, nie są one w stanie zrekompensować scenariuszowych niedostatków – braku fabularnej ciągłości, słabych powiązań między scenami i niedostatecznego rozwinięcia paraleli między biblijną historią a współczesnym konfliktem dziejącym się od lat na ziemi, po której dwa tysiące lat temu chodził Jezus. Owszem – wybrzmiewa pokusa ingerencji w historię, natychmiastowego rozwiązania konfliktu, ale zupełnie nie przemawiają do mnie angielskie komunikaty i opowieści o przekraczaniu granicy.
W tym spektaklowym barszczu pływa zdecydowanie za dużo grzybków, jak na półtorej godziny przedstawienia. Dość mocno momentami wybrzmiewa temat seksualnej fascynacji cierpieniem, co rzeczywiście jest dość ciekawym spojrzeniem, niestety także mało rozwiniętym (a momentami niepotrzebnie kontrowersyjnym, jak w scenie otwierającej spektakl). Mamy w spektaklu trzech Jezusów. Moment przechodzenia tej roli przez nakładanie ociekającej krwią korony z drutu kolczastego, która barwi na czerwono białe ubrania, to kolejny przepiękny obraz. Rozumiem zamysł, ale czy ta sztafeta cierpienia rzeczywiście wnosi do opowieści coś więcej niż efektowny obraz? To kolejny wątek, który w tym mocno konceptualnym projekcie zostaje zaledwie zasygnalizowany, a potem porzucony. Nie jest to niestety moja ulubiona teatralna forma – zdecydowanie wolę historie mocniej osadzone w fabule. Nie sposób jednak odmówić autorowi pomysłowości i umiejętności przyciągania uwagi. „Czy to rekonstrukcja, protest, performens czy prawdziwy człowiek?” – to zdanie pojawia się w treści spektaklu i gdyby zadać takie pytanie, odpowiedź musiałaby brzmieć: wszystko po trochu, a to niestety rzadko bywa rozwiązaniem satysfakcjonującym.
Powiedzmy nieco o aktorstwie tych trzech Jezusów. Najlepszy w tej roli jest Michał Nowicki. Jego Jezus jest delikatny, pełen wątpliwości, bliski. Aktor gra niezwykle subtelnie, ale w tej delikatności jest jakaś głęboko schowana charyzma (dobrze wywiązał się także z roli Piłata). Także Jezus w wykonaniu Moniki Kufel wypada przejmująco w finałowym monologu, w którym z fizjologiczną dosłownością opisuje szczegóły swojej męki (nieco gorzej aktorka wypadła wcześniej w roli Marii Magdaleny, którą pokazano dość stereotypowo). Niestety (znów ale…) zupełnie nie podobał mi się w roli Jezusa Paweł Kiedrowski – jego postać wypadła płasko, bez śladu niuansowania i magnetyzmu. Nieco lepiej aktor ten sprawdził się jako Judasz, najlepiej zaś w karykaturalnej roli Heroda. Obsadę uzupełniają Jacek Musiał i Linus Wdowiarz-Bilski. Korzystamy głównie z ich talentu wokalnego (ich niskie głosy brzmią niesamowicie), ale gdy wchodzą w większe czy mniejsze role aktorskie realizują je z pełnym oddaniem i tworzą pełnokrwiste postacie, co zasługuje na uznanie. Przy okazji warto pochwalić ruch sceniczny, który opracowała Martyna Dyląg. Trochę szkoda (znów ale…), że tak niewiele do zagrania ma Katarzyna Gierla, której obecność ograniczono niemal wyłącznie do śpiewu oraz pojawiania się w kilku scenach zbiorowych.
„A może nie warto za Was umierać?” – to pytanie spektaklowego Jezusa zostanie we mnie, jako poważna refleksja. Choć można mu zarzucić pewne niespójności, daje on jednak ogrom przestrzeni na wywołanie emocji oraz trochę przestrzeni na refleksję. To i tak sporo, a widzowie Barakah są przyzwyczajeni do spektakli artystycznych, będących pewnym wyzwaniem w odbiorze. Sprawdźcie, na ile będzie rezonował z Waszą estetyką i jakie w Was wywoła refleksje.
Dziennik Teatralny, 13 listopada 2026
Link: https://dziennikteatralny.pl/artykuly/modla-sie-i-strzelaja.html
„Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości”, to poruszający spektakl, koncentrujący się wokół znaczenia oraz mitologizacji cierpienia. Osoby twórcze Teatru BARAKAH, podejmując się autorskiej reinterpretacji historii Yeshui z Nazaretu, pytają o współczesne znaczenie ofiary i poświęcenia. Zestawiając zaś mit z rzeczywistością, tworzą gęstą od znaczeń i wątpliwości, opowieść o współczesnym konflikcie zbrojnym między Izraelem i Palestyną.
Sztuka stanowi – podzieloną na trzy akty – opowieść o bezbronności człowieka-boga wobec własnego przeznaczenia. Jest to historia o bezradności wobec cudzego cierpienia, ale i gorzka refleksja o władzy nad sensem ofiary. Telega, łącząc ze sobą wrzask, śpiew i milczenie, tworzy wstrząsający obraz zdradzonej miłości, samotności oraz zagubienia wobec Historii.Osoby twórcze, z drapieżną wrażliwością, przyglądają się postaciom Yeshui, Yehudy oraz Marii Magdalenie. Nadając nowe sensy i zgłębiając potencjalnie towarzyszące im emocje oraz motywy, snują refleksje na temat poświęcenia oraz odpowiedzialności. Przeplatanie ról oraz symboliczne przekazywanie zakrwawionej korony, w niesamowity sposób nadają tej historii tragiczności i okrutnego piękna. Ten przerażający symbol nieuchronnej męki, w doskonały sposób, podkreśla bowiem rolę oraz znaczenie każdej z tych postaci, wyraźnie zarysowując makabryczną odpowiedzialność za krwawą ofiarę. Co za tym idzie, „Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości”, nadaje postaciom nowego charakteru, destabilizując narzucone interpretacje i skostniałe sensy.Zagubiony i bezbronny Yeshua, w spektaklu, zdaje się kwintesencją nietzscheańskiego chrześcijaństwa; pełny wątpliwości oraz bezbronny wobec rzeczywistości, jawi się jako marionetka cudzych słów i narracji. Bezradny wobec własnego losu i cudzych oczekiwań, zdaje się bierny i naiwny wobec wszechobecnego cierpienia. Ta bezsilność człowieka-boga, wobec potrzebującego Innego, jest szczególnie poruszająca w obliczu obecnej sytuacji społeczno-politycznej, gdzie krew spływa ulicami, a smutne oczy stanowią oskarżenie wobec milczenia niebios.Ponadto, osoby twórcze, w niezwykły sposób, reinterpretują postać Yehudy, nadając jego zdradzie nowego wymiaru oraz znaczenia. Przyglądając się jego potencjalnym motywom, a także snując refleksję na temat jego relacji z Chrystusem, osoby artystyczne, tworzą obraz najwierniejszego ucznia, który skazał się na wieczne potępienie w imię szczerej, homoseksualnej miłości. Ten przeklęty przez historię zdrajca, w spektaklu Telegi, zdaje się przyjmować rolę „zjadacza grzechów”; to on bowiem, składając ofiarę z Yeshui, nadaje mu boskość i nieśmiertelność.Również Maria Magdalena jawi się jako ważna postać w krwawym misterium odkupienia. Osoby twórcze, oddają jej bowiem głos, zwracając uwagę na tragiczność jej indywidualnej historii. Samotność Marii Magdaleny oraz jej świadoma zgoda na przypisaną rolę, w niesamowity sposób pokazują ją w całej sile i bezbronności wobec cudzych wyborów.W rezultacie, Telega, tworzy spektakl, w którym oddaje głos tym, którym historia odebrała słowa i tożsamość. Wykorzystując zaś historię męki oraz ukrzyżowania, zdaje się pytać o współczesną wartość oraz sens tej ofiary.Co za tym idzie, „Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości”, w nader bezpośredni sposób, zdaje się pytać o współczesne konflikty i ich ofiary. Osoby twórcze, bezpośrednio przywołując konflikt Izraela i Palestyny, sięgają jednak dalej, pytając o ogólną władzę nad wartością i znaczeniem cierpienia, a także nad procesem mitologizacji poświęcenia.Przeplatające się języki, a także elementy transopery, nadają zaś sztuce niepowtarzalnego i drapieżnego wydźwięku. Genialna gra aktorska, doskonale przemyślana oraz skonstruowana scenografia, a także wybitna gra światłem, sprawiają natomiast, iż znika granica między sztuką a rzeczywistością; farba staje się krwią, a każde słowo porusza serce i rozum.
W konsekwencji, „Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości”, to niesamowity spektakl, który pozostaje w pamięci na długo, szczególnie, iż Bliski Wschód wciąż płonie, a krwi ciągle za mało.
Teatr dla Wszystkich, 13 listopada 2026
Link: https://teatrdlawszystkich.pl/zbawcze-cierpienie-zbawcze-watpliwosci/
„Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia wątpliwości” w reż. Michała Telegi przenosi ciężar opowieści z teologicznych rozważań nad boskością Jezusa na grunt ziemskiej codzienności, w której Yeshua człowiek zmaga się z wewnętrznymi demonami, które trapią go za życia.
Nie oznacza to jednak, że główny bohater został odarty z duchowości, wręcz przeciwnie: po prostu drabina poznania, po której wspina się Syn Boży, grzęźnie w zwale błota, brudu i znormalizowanego okrucieństwa.
Spektakl inspirowany słynnym filmem Martina Scorsese i jego pierwowzorem, czyli powieścią Nikosa Kazantzakisa, za podstawę bierze wszystko to, co może cechować Jezusa człowieka (outsidera, uchodźcę, człowieka obarczonego nadludzkimi oczekiwaniami, przytłoczonego, być może cierpiącego na dwubiegunowość). W trzech aktach Yeshua występuje pod trzema postaciami (Paweł Kiedrowski, Michał Nowicki, Monika Kufel), co stanowi ciekawą wariację na temat „w Trójcy Jedynego”.
Chrystus Kiedrowskiego, młody, pełen wątpliwości Żyd, bardzo często używa zdania „nie wiem”. Taka postawa z pewnością bliższa jest filmowi Scorsese niż biblijnej tradycji. Yeshua nie ma pewności co do drogi, którą ma obrać. Jego relacje z uczniami, a zwłaszcza z Magdaleną (Monika Kufel), są pełne napięć, emocjonalnych wyzwań i wspólnego poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy naprawdę przyszłość jest z góry zaplanowana.
Samo to, że role w spektaklu są wymienne – osoby grające Jezusa wcielają się również w uczniów, rzymskich namiestników, kapłanów itd. – świadczy o tym, że główny bohater nie jest stawiany na piedestale. Kusi i sam jest kuszony, cierpi i sam zadaje cierpienie.
To z gruntu żydowskie, kabalistyczne podejście. Zasada „jerida corech alija”, czyli „zejście dla potrzeb wzniesienia”, jest rozumiana jako niezbędny upadek potrzebny do późniejszego życia. Ruch w górę i w dół po Drabinie Jakuba (Sulam Jaakow) to mechanizm duchowego dojrzewania. Aurę semickiego mistycyzmu przedstawienia podtrzymuje również śpiew i muzyka na żywo oraz wplecenie w tkankę narracji starożytnych języków, jak aramejski czy hebrajski. Dodajmy do tego przestrzeń przedwojennej mykwy, w której grany jest spektakl, co nadaje całości kolejnego, dodatkowego znaczenia.
Pierwszy Chrystus zmaga się z cielesnością. Człowiek o imieniu Yeshua walczy z pokusami, w tym z budzącą się w młodym mężczyźnie seksualnością (początkowa scena „zbliżenia” z belką od krzyża może szokować, jednak w kontekście całego przedstawienia ma swoje dramaturgiczne uzasadnienie). W ogóle należy nadmienić, że twórcy „Ostatniego kuszenia…” uciekają od tandetnej prowokacji czy taniej sensacji, nie odchodząc jednocześnie od bardzo kontrowersyjnych, mocnych scen.
Młody Yeshua, którego w manichejskiej scenie kusi Izraelita i Arab (Nowicki/Kufel), przypomina człowieka wewnętrznie rozdartego, będącego bardziej symbolem funkcjonującym poza czasem i miejscem. Z jednej strony odnosi się to do ludobójstwa w Gazie, co jest konsekwentnie rozwijane w kolejnych scenach, z drugiej zaś, pewnie niezamierzenie, spłycane jak w zupełnie niepotrzebnej wizualizacji Kurta Cobaina w koronie cierniowej. Sama krwawiąca korona przekazywana jest przez kolejnych Chrystusów z rąk do rąk jako symbol naznaczenia (duchowego, społecznego, politycznego, może nawet tożsamościowego, psychoseksualnego).
Chrystus Michała Nowickiego jest kimś pośrednim między młodością pełną wątpliwości i buntu a ostateczną ofiarą. Mimo że nie udaje mu się rozmnożyć chleba dla uchodźców odzianych w „folie życia”, biją od niego spokój i pewność. Nie potrafi również wskrzesić Łazarza (prof. Włodzimierz Szturc jako głosy z offu). W rytuale przypominającym kontakt z zaświatami za pomocą planszy Ouija muszą pomóc mu pozostali członkowie sekty. Chrystus Nowickiego ze swoją jawną nie-boskością stanowi drugi etap rozwoju bohatera, jest człowiekiem, który próbuje być Bogiem.
Monika Kufel i jej pasyjny Chrystus budzi najwięcej emocji. Czerwone światło, dym zahaczają nieco o stylistykę horroru, co nie do końca było potrzebne. Na pewno jedna z ostatnich scen męki wwierca się w pamięć widza, powodując u niego dyskomfort. W liście apostolskim Salvifici doloris („Zbawcze cierpienie”) z 11 lutego 1984 r., poświęconym chrześcijańskiemu sensowi ludzkiego cierpienia, Jan Paweł II pisze , że Chrystus jest obecny w każdym cierpiącym człowieku. Idąc tym tropem zatem, i w prześladowanym i katowanym, i wykorzystywanym. Dlatego też rzymscy żołnierze zamieniają się w izraelskich oprawców gwałcących kobiety ze Strefy Gazy (być może stąd wybór aktorki na ostatniego Chrystusa?). Dosłowność tej sceny moralnie i estetycznie odrzuca, jednak czy wybrzmiałaby równie mocno w innej formie?
W najnowszej premierze przy Paulińskiej nie mamy do czynienia ze sceniczną wariacją na temat kinowej fabuły jak w realizowanych tu „Twin Peaks” czy „Arizonie”. To raczej appendix do biblijno-filmowej historii. U Scorsese decyzja Chrystusa w finałowej scenie filmu jest w gruncie rzeczy zgodna z dogmatem. Yeshua w spektaklu Michała Telegi jest w innym czasie i miejscu. Nie umiera za przyszłe grzechy – mierzy się z ciężarem tego, co wydarzyło się przez ostatnie stulecia, tego, co dzieje się tu i teraz w Ziemi Świętej i Strefie Gazy.
„Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia wątpliwości” jest spektaklem spójnym, sięgającym po figurę Jezusa w różnych, niekiedy mocno kontrowersyjnych kontekstach. Nie zmienia to faktu, że jest to wielopoziomowe, niełatwe przedstawienie, na które trzeba pójść z otwartą głową.
Kulturatka.pl, 15 listopada 2026
Link: https://www.kulturatka.pl/2026/11/15/ostatnie-kuszenie-chrystusa-ewangelia-watpliwosci-w-teatrze-barakah-recenzja/
Czy Jezus wiedział, kim jest? Czy od początku był świadomy swojej boskości i misji, czy może sam próbował zrozumieć, dlaczego słyszy głos, który każe mu podążać określoną drogą? A co, jeśli nie miał pewności, czy ten głos rzeczywiście należy do Boga? Właśnie wokół takich pytań Michał Telega buduje spektakl „Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości”.
Inspiracją dla twórców stała się powieść Nikosa Kazantzakisa oraz jej filmowa adaptacja w reżyserii Martina Scorsesego. Nie jest to jednak próba prostego przeniesienia tych dzieł na teatralną scenę. Telega sięga po biblijne motywy, apokryfy i współczesne konteksty, tworząc własną interpretację historii Yeshui z Nazaretu. Najważniejszy nie jest tutaj sam Mesjasz, lecz człowiek, który dopiero próbuje zrozumieć, kim ma się stać.
Najciekawszym elementem przedstawienia jest sposób, w jaki twórcy podchodzą do postaci Jezusa. Nie oglądamy nieomylnego, pewnego siebie Zbawiciela, który od początku zna swój los i bez wahania zmierza ku jego wypełnieniu. To raczej człowiek rozdarty między tym, czego sam pragnie, a tym, czego – jak słyszy – się od niego oczekuje. Nieustannie towarzyszy mu pytanie o źródło własnego powołania. Czy głos, który nakazuje mu podążać drogą zbawienia, rzeczywiście pochodzi od Boga?
To interesująca perspektywa, ponieważ pozwala spojrzeć na historię Jezusa nie przez pryzmat tego, co wiemy o nim z Ewangelii, ale przez doświadczenie samego bohatera. Znamy przecież finał tej opowieści. Wiemy, dokąd prowadzi jego droga. Spektakl próbuje jednak przywrócić jej element niepewności, jakby na chwilę zawiesić wiedzę, którą przez wieki obrosła ta postać.
Yeshua nie jest wolny od ludzkich pragnień. Chce kochać, doświadczać bliskości, mieć możliwość zwyczajnego życia. Jego rozterki nie sprowadzają się więc wyłącznie do religijnego dylematu. To również historia o konieczności rezygnacji z siebie w imię czegoś, czego sensu nie zawsze potrafimy rozpoznać. Czy można oczekiwać od człowieka całkowitego poświęcenia, jeśli sam nie ma pewności, że obrana droga jest właściwa?
Interesującym zabiegiem jest powierzenie roli Jezusa trzem różnym osobom: Pawłowi Kiedrowskiemu, Michałowi Nowickiemu i Monice Kufel. Każda z tych interpretacji odpowiada innemu etapowi życia bohatera, ale jednocześnie pozwala zobaczyć go z nieco innej perspektywy.
Ogromne znaczenie dla odbioru spektaklu ma muzyka wykonywana na żywo. Wiolonczela Karoliny Chłostowskiej i altówka Karoliny Stasiowskiej nie są jedynie akompaniamentem dla wydarzeń rozgrywających się na scenie. To pełnoprawny element teatralnej opowieści, który nadaje jej rytm, buduje napięcie i wzmacnia emocjonalny wymiar poszczególnych scen. Warto też zwrócić uwagę na wokalną stronę przedstawienia. Głosy aktorów stają się kolejnym instrumentem budującym atmosferę spektaklu.
„Ewangelia Wątpliwości” nie zatrzymuje się jednak na osobistych rozterkach Jezusa. Twórcy zestawiają historię sprzed dwóch tysięcy lat ze współczesnym światem, w którym religia, polityka, przemoc i walka o tożsamość wciąż pozostają ze sobą silnie powiązane. Szczególnie wyraźnie wybrzmiewają odniesienia do konfliktu izraelsko-palestyńskiego.
Wykorzystanie kilku języków – aramejskiego, hebrajskiego, jidysz, polskiego, angielskiego i francuskiego – nie jest wyłącznie formalnym eksperymentem. Język staje się częścią opowieści o granicach, wykluczeniu, przynależności i prawie do własnej ziemi. W ten sposób historia Yeshui zostaje osadzona w znacznie szerszym kontekście, a pytania o sens cierpienia i poświęcenia nabierają współczesnego wymiaru.
„Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości” to przedstawienie, które nie próbuje zamknąć historii Jezusa w jednej interpretacji. Zamiast tego proponuje spojrzenie na niego jako na człowieka, który nie tylko mierzy się z ciężarem własnego przeznaczenia, ale być może przez cały czas próbuje zrozumieć, czy w ogóle powinien mu zaufać.
Ostatecznie pozostaje pytanie, które wydaje się znacznie bardziej uniwersalne, niż mogłoby się początkowo wydawać: skąd mamy wiedzieć, że droga, którą podążamy, rzeczywiście jest nasza? I czy wielkie idee, w imię których jesteśmy gotowi poświęcić własne życie, zawsze są warte takiej ceny?
Być może największą siłą tej opowieści jest właśnie to, że nie daje nam pewności. Pozostawia za to przestrzeń na wątpliwości. A czasem to one okazują się znacznie ciekawsze niż gotowe odpowiedzi.
Światło odbite, 15 listopada 2026
Link: https://akarmelita.wixsite.com/wyjatki/ostatnie-kuszenie-chrystusa-barakah
Sztuka zaczyna się po ostatnim akcie. Wychodzący z sali widzowie wynoszą ją po kawałeczku. Ktoś powie o ostatniej scenie. O sznurach, podtrzymujących za nadgarstki rozpostarte pod poprzeczną belką krzyża ramiona kobiety w białej szacie i skórzanej uprzęży. Ktoś rzuci zdanie o politycznych aluzjach, ale takich miałkich. Ktoś inny będzie szedł przed siebie z wyrazem wzburzenia na twarzy, szybkim krokiem, nie oglądając się na towarzysza. Wcześniej większośc widowni wstanie i będzie klaskać. Ja nie wstanę, ale będę klaskać.
“Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia wątpliwości” reżyserii Michała Telegi, po premierze 6 listopada w Teatrze Barakah w Krakowie, nie zostawia żadnej pewności co do tego, czy wybory, które stawiają losy bohaterów w wydarzaniu się gry na polach miłości i strachu, są właściwe. Właściwie nie wiadomo nic. Przesłanie jest zawarte przed pierwszym padającym na scenie słowem, w smużkach scenicznego dymu, unoszącego się w świetle reflektorów nad zaimprowizowanymi ruinami, otwartym grobem, upadłym murem, serią skojarzeń wkoło gołąbka pokoju z ułamanym skrzydłem, przeniesionym tu, w tymczasowość scenografii, z muru oddzielającego Izrael od Palestyny. Gruzy i dym w smugach reflektorów.. Za wizualną warstwę opowieści odpowiadają Wojciecha Miks (scenografia i kostiumy) i Adam Hanuszkiewicz (kierownik budowy scenografii).
Centralna przestrzeń ruin, otwartego grobu, staje się w czasie półtoragodzinnej sztuki Górą Kuszenia Chrystusa, domem publicznym, współczesną Palestyną, Golgotą i czymś jeszcze, co odnajdujemy w silnej reakcji emocjonalnej publiczności, po zakończeniu spektaklu; pewnego rodzaju podlinkowaniem do liminalnej przestrzeni w nas. Osi decyzji i wyborów w świecie w którym już dawno zniesiono jednoznaczność ocen dobra i zła, a jednak wciąż w imieniu różnych bogów podejmuje się decyzje o rozkazie do strzału, choć zdawałoby się, czytelne jest przesłanie przykazania “Nie zabijaj”. Pokaże to smutek i szok następnych dni w Krakowie, kiedy kolejne odsłony sztuki będą zdjęte z afisza z uwagi na tragiczną śmierć przypadkowych osób zastrzelonych przez zamachowca na Rynku Głównym.
Tymczasem jednak jesteśmy jeszcze na premierze, gdzie dzieją się rzeczy sceniczne i nikt nie wie o jutrze. Wygląda to tak: Po dwóch stronach sceny Barakah stoją rusztowania. Siedzą na nich ludzie. Niestabilne, chwilowe miejsce. Prowizorycznie umieszczeni tu i teraz, w rolach, które płynnie zmieniają się w kolejnych aktach sztuki. Nic, oprócz wątpliwości, nie jest na stałe. Aktorzy wymieniają się postaciami. Tytułowa postać Yeshui grają trzy osoby (Michał Nowicki, Paweł Kiedrowski, Monika Kufel). Reżyser gra wyobraźnią i skojarzeniami widzów dając pole możliwych odczytań tego, co zmienia się przed oczami jak w imaginarium snu. Erotyka, wojna, śmierć i pragnienie dobra to hasła przewodnie, wkoło których pulsują znaczenia. Rytmem tego pulsu jest napięcie między zwątpieniem i nadzieją. – To była sztuka religijna? Zapyta mnie znajoma osoba, kiedy usłyszy tytuł. Raczej nie. Nazwałabym ją wariacją późnego agnostycyzmu. Dotykającą do żywego tkanki wartości, na których chcemy się oprzeć ale oparcie się nie znajduje. Tytułowy Yeshua to postać bardziej człowiecza, niż boska, choć momentami autor sięga głębszych metafizycznych warstw.
Sztuka opiera się na apokryfach i kodach literatury i filmu. “Ostatniego kuszenia Chrystusa” Nicolasa Sarkozyego i powieści Nicosa Kazantakisa o tym samym tytule. Obecne są też odwołania do scen z Biblii. Jednak główny bohater uosabia wątpliwość, cierpienie pogrążenia w mroku niewiedzy i niepewności. Nie tak wyobrażamy sobie Boga. Znane z Biblii sceny zwątpienia Chrystusa (na Górze Kuszenia i na krzyżu) są przeniesione na całe życie tytułowej postaci.
W pierwszej scenie Yeshua zadaje sobie pytanie “Czy powinienem ich wyzwolić, czy nauczyć jak znosić jarzmo?”. Spektakl wyciąga na wierzch wątpliwości moralne, wplata w konflikty wartości. Gra toczy się między czasami. Czasami dwa tysiące lat temu, czasami tu i teraz. Wydaje się, że jednym z ważniejszych zadań jest unaocznić wątpliwości, co zresztą sygnalizuje tytuł. Ale czy te wątpliwości można nazwać Ewangelią? Dobrą nowiną? Wątpię.
Nawiązując do retoryki biblijnej, reżyser czerpie też z wątków apokryficznych, kodów kulturowych z filmów i literatury. Jak w “Ostatnim kuszeniu Chrystusa”, główny bohater wkluczony jest w pole walki o władzę, w konkret epoki. Stoi pomiędzy wyborem stania się przywódcą walki zbrojnej, a wypełnieniem posłannictwa o miłości przebaczającej i Królestwie będącym tam, gdzie jest wspólnota osób podzielających wartości. Posłannictwa, którego sam nie jest pewien, a jednak broni go. Stoi przy nim, kiedy pokusy wydają się bardzo realne. Królestwo jest tu, między nami. Mówi Yeshua do osób zgromadzonych na ostatniej wieczerzy, odpowiadając na zarzut nie spełnienia obietnicy o wyzwoleniu spod władzy zaborcy, najeźdźcy, agresora.( Można tu wstawić różne formy przewagi jednych nad drugimi, podtrzymywanej siłą.) W tych słowach bezradność miesza się z nadzieją. Czy to nawiązanie do słów: Gdziekolwiek dwóch lub trzech zbiera się w imię moje, tam ja jestem z nimi? (Mt 18,20 , Biblia Tysiąclecia) A może wystarczy jeden? Zadaję sobie te pytania w następnych dniach, oglądając film NAZA, w którym realizujący zbrodnię w Gazie, opwoiadają o eksterminacji ludzi i budynkó jak o komputerowej grze; uczestnicząc w podsumowaniu projektu “Pamięć pogranicza”; oglądając tablicę na cerkwii w Baligrodzie, upamiętniająca postać katechety, Mirosława Oleszko, który 6 sierpnia 1944 r. uniemożliwił z narażeniem swojego zycia zabicie wielu osób zgromadzonych w lokalnym kościele. Piszę o tym w kontekście sztuki “Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia wątpliwości”, bo jako badaczka historii mówionej i recenzentka wspomnianego spektaklu widzę te opowieści przez swoje pryzmaty. W dziejach i w indywidualnych wyborach ludzkich, w uniwersalnym zwątpieniu w słuszność, kiedy trzeba podjąć decyzję, nie wiedząc jeszcze jakie będą skutki. Siłą tego spektaklu jest pozostawienie śladu, odniesienia i pytania, czasami ważniejszego, niż gotowa odpowiedź.
W imaginarium smutnej gry toczącej się przez tysiąclecia postać Yeshui, grana przez trzech aktorów, jest palącym otwartym pytaniem. Czy można powstrzymywać przemoc przemocą. Czego można dokonać w przekonaniu o boskim błogosławieństwie? W jednej z ostatnich scen Yesua zdradza swój lęk: “Boję się, że człowiek może zrobić wszystko, jeśli mu się powie, że czyni to w imię Boga”. Cała trójka aktorów grających tytułową postać, dobrze sobie radzi z oddaniem dość trudnej mieszanki emocji scenicznych. Scena, w której Yeshua (grany przez Pawła Kiedrowskiego) odpowiada na pokusę poprowadzenia ludzi drogą zbrojnej batalii słowami “Miłość nie może być rozkazem”, zapada na długo w pamięć. Kuszony Yeshua w finale sceny stoi przed widownią nagi, zaciera się polifonia znaczeń i odniesień poruszanych w spektaklu, wieloznaczność ocierająca się o chaos. To tu jest centrum spektaklu i cisza. Wszystko i nic. Trwa to chwilę, po niej następuje zmiana aktorów grających Yeshuę i gra wraca na tory ziemskich spraw.
Całość sztuki jest kompozycją wymagającą dużo uwagi, niekiedy otwartą, chwilami zręcznie splatającą wątki smutnego uniwersum wojen, dziejących się przez tysiąclecia. Zastosowanie erotyki w kontekstach poszczególnych scen rodzi wątpliwości. Ślady są za mało czytelne, żeby potraktować je jako odniesienia na przykład do relacji dotyczących mistycznych objawień i ich pokrewieństwa z doświadczeniami na granicach cielesności (Patrz: Ekstaza św. Teresy). Z kolei wątek krytyki religii, wskazania narcystycznego podejścia do wyznawanej wiary wydaje się zbyt prosty. Trudno zgadnąć cel otwierającej sceny, w której aktor wybitnie lubieżnie głaszcze drewnianą belkę, która w finale stanie się krzyżem. Wątpliwości nasilają się w kontekście kolejnych scen, bolesnych unaocznień przemocy i (sensu stricte) gwałtu. Na ofiarach wojen, na osobie Yeshui granej przez Monikę Kufel.
W fnałowej scenie Ukrzyżowania widzimy Yeshuę granego przez Monikę Kufel. W przedstawieniu postaci umierającej na krzyżu w stroju będącym wcześniej ubiorem Marii Magdaleny, ubiorem ofiary wyszydzania, gwałtu, przemocy, zawierającym elementy skórzanym pasów opinających biust, można doszukiwać się zarówno bluźnierstwa jak i przesłania opartego na zapisach z Pisma Świętego. Ktokolwiek jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci kamieniem (J 8, 7 ); Cokolwiek uczyniliście jednemu z tych najmniejszych, mnieście uczynili (Mt 25,40 ). W mojej ocenie, zastosowane środki, mocne, obrazowe, czasami obrazoburcze, momentami przysłaniają głębsze przesłanie, spłycając odbiór do reakcji szokowej, chwilowego mocnego poruszenia emocji w tę czy inna stronę. W całości jednak sztuka pozostawia ślad, towarzyszy widzowi po zejściu z krzesła na widowni, więc się broni, nie tylko jako kolaż mocnych doświadczeń.
Muzyka i śpiew w spektaklu bardzo dodają wymowy poszczególnym scenom. Grana na żywo przez instrumentalistki, wyśpiewywana w operowy sposób, wnosi dużą wartość. Za wykonanie odpowiadają Karolina Chłostowska (wiolonczela), Karolina Stasiowska (altówka). Za ten aspekt spektaklu, czuwający nad muzyką Daniel Grupa.
Konstrukcja widowiska, scenografia i zastosowanie świateł i efektów są dopracowanym i spójnym w kontekście uniwersalności przedstawień, światem. To zasługa wspomnianych wcześniej Adama Hanuszkiewicza i Adama Miksa. Elementy audiowizualne uzupełniają grę aktorów ale nie narzucają się. Jak zwykle, zespołowi Teatru Barakah, udało się zamienić surową przestrzeń dawnej mykwy w wiarygodną i odrębną przestrzeń spektaklu, oglądanego jesienią, kiedy świat zmienia się na surowy, chłodny, przechodzi feerię kolorów żeby poprzestać na szarości, za którą odpowiedzialna jest apoptoza. Proces naturalnego obumierania tkanek, zapobiegający nadmiernej proliferacji. Dzięki temu z nadmiaru zostaje cisza, w której widać szkielety drzew. Rusztowania, niosące nieprzerwanie najważniejsze, odżywcze wartości. Może jak to przesłanie o Królestwie, które nie wiadomo ostatecznie, czy jest.
Jednak, kiedy sprawdzam znaczenia słowa “proliferacja”, wśród kilku znaczeń widzę też to: Proliferacja broni masowego rażenia, czyli niekontrolowany nadmierny ruch czynników zadających śmierć. Coś tu się zapętla. Wybór należy do przeżywającego.
Kraków i Świat, 16 listopada 2026
Link: https://krakowiswiat.pl/teatr-barakah-ostatnie-kuszenie-chrystusa-ewangelia-watpliwosci/
Przybywający do Teatru Barakah muszą pozbyć się wszelkich złudzeń i nadziei. Czy są wierzący w Boga, czy nie, są obojętni albo wątpiący – to nie ma znaczenia. Na scenie Teatru Barakah dotkniecie zła, usłyszycie głos demona, który nie będzie was namawiał do czegokolwiek. Jego głos jak wirus utkwi w Was i odezwie się, Bóg wie kiedy, a wtedy uważajcie…Idą trudne czasy, w których skażeni złem będą na wagę złota…
Spektakl „Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości” jest autorską kreacją Michała Telegi, który napisał scenariusz i rzecz – do muzyki Daniela Grupy – wyreżyserował. Muzyka w tym przedsięwzięciu odgrywa niezwykle ważną rolę. To ona trzyma w ryzach cały spektakl, akcję na scenie. Wymierza, jak metronom, tempo wydarzeń. Jak w operze…
Wydawać by się mogło, że opierając scenariusz o znane – chyba wszystkim – wydarzenia z „Ewangelii”, dodatkowo przeżywane każdego roku podczas Wielkanocy, autor skazuje się na powtórzenia wyeksploatowanych obrazów i tekstów, czasem naiwnych, ale i ważnych, pytań o sens wiary, na które nigdy nie uzyskamy odpowiedzi. A przecież, gdyby nie te pytania, ciągła dyskusja, zadawane przez pokolenia wątpiących i wierzących, czy chrześcijaństwo, wiara w Chrystusa, utrzymałaby się przez tysiąclecia? Walka dobra ze złem, w historii ludzkości trwała od zawsze i zawsze była inspirująca…
W spektaklu usłyszymy wokalizy, niemal operowe, które trzymają się kwestii słownych wypowiadanych przez aktorów, stanowiąc dla nich dźwiękowy drugi plan, jakby autor chciał podkreślić proces myślowy bezpośrednich uczestników ostatnich dni życia Chrystusa. Do tego poważna, diaboliczna muzyka elektroniczna uzupełniana dźwiękami instrumentów towarzyszących spektaklowi na żywo: wiolonczela (Karolina Chłostowska) i altówka (Karolina Stasiowska). Jestem też pod wrażeniem perfekcyjnie ułożonego przez Martynę Dyląg ruchu scenicznego! Dopełnieniem przerażających widza obrazów jest gra świateł, oraz wizualizacje pojawiające się, w pobudzającej wyobraźnię widza scenografii autorstwa Wojciecha Miksa.. Zło przenika się z potencjalnym dobrem tkwiącym w każdym człowieku. Człowieku dążącym do normalności, szukającym miłości i stabilizacji. Patrzymy na Magdalenę (świetna kreacja Moniki Kufel), którą z domu publicznego wyprowadza miłość do Chrystusa. W zamian oczekuje od niego normalności – życia rodzinnego, w którym byłyby dzieci, prowadzony przez niego warsztat stolarski. Zwykła codzienność. Gdy pojawia się umierający Łazarz, mówią – jesteś Bogiem spraw cud… Wtedy nawet u szydzących pojawia się nadzieja, chcą uwierzyć w jego wszechmoc… Chrystus będący pod wpływem głosów, nie potrafi zdecydować, kto do niego przemawia? Bóg, czy szatan? Jakkolwiek głos prowadzi go, jako człowieka, do zguby.
Rola Yeshuy czyli Jezusa jest obsadzona przez troje aktorów. To bardzo ciekawy i odważny zabieg. W akcie pierwszym jest nim Paweł Kiedrowski, w drugim Michał Nowicki, a w trzecim Monika Kufel. Czy to nawiązanie do św. Wilgefortis znanej z Wambierzyc, opisanej w książce „Dom dzienny, dom nocny” przez Olgę Tokarczuk? Czy autor chce pokazać, że wszyscy jesteśmy Chrystusami, mężczyźni i kobiety, niosący własne krzyże codzienności na swoją Golgotę? Chrystus kreowany w akcie III przez Monikę Kufel jest niezwykły. Jej gra ma potężną moc, która w tych ostatnich chwilach dramatu, wywołuje mrowienie. Lęk… Wydaje się, że za chwilę wyjdziemy na ulicę Augustiańską i się otrząśniemy z emocji… Nie, nie będzie tak, bo ten lęk pozostanie już z nami na długo. Ten odchodzący Chrystus staje się symbolem umierającej Gazy, zniszczonej, gwałconej, doprowadzonej do ruiny przynoszącej w efekcie śmierć. Ramiona krzyża, umierającego Jezusa w III akcie obejmują cały świat. W chwili konania słyszymy słowa wypowiadane w wielu językach. Jakby nagle wracały do źródła… W konaniu na krzyżu nie ma nic z sakrum. Opis ustępujących funkcji życiowych przerazi każdego. Na krzyżu umiera już zwykły, pobity i ukrzyżowany przez ludzi, wypełnionych nienawiścią i pogardą, człowiek. Jego dusza umyka niewidzialnie wraz z uchodzącym życiem. Pozostawia nam wiarę, w dobrego, ale surowego, nie mającego litości nad własnym synem, Boga. A może wiarę w człowieka tylko, którym przecież był? Człowieka innego, odmiennego, który szerzył i głosił dobro, nawet pociągnął za swą ideą uczniów – nie wszyscy go zawiedli. Pozostawił człowieka, który mimo swej wiary, jest okrutny w czynach, zaprzeczających istnienie Boga. Ta idea jest wygodna dla człowieka, który morduje i jest mordowany, niszczy i jest niszczony, jest katem i ofiarą, a wszystko usprawiedliwiają słowa wypowiadane w językach „Bóg tak chce”, „Inszallah”… To najbardziej przejmująca scena w tym spektaklu.
Spektakl powstał – celowo czy przypadkowo, nie wiem – w czas niezwykłego rozdarcia, potwornej, morderczej wojny między Izraelem a Hamasem z Palestyny. Wojny między nowoczesną armią a podstępną – przed niczym nie uchylającą się – organizacją terrorystyczną. Wojny religijnej między światem żydowskim i arabskim. Jej ofiarami są niewinni ludzie – mężczyźni, kobiety, starcy i dzieci. Liczba ofiar zbliża się do 100 tys. osób… Ta straszna rzeczywistość powoduje od lat nakręcanie nienawiści. Zwykli dotychczas mężczyźni radykalizują się, za chwilę staną pod bronią, a za kilka dekad mścicielami, w imię idei politycznych i religijnych, staną się dzieci, którym uda się przetrwać dzisiejszy pogrom.
Droga krzyżowa, którą obserwujemy jako przypadkowi świadkowie, wędruje współcześnie przez Jerozolimę, wśród turystów pilnowanych przez uzbrojonych żołnierzy w kamizelkach kuloodpornych… Szok, którego doznamy, jest niebezpieczny, jednych może podbudować i utrwalić w wierze, religijności. Innych doprowadzić do stanów lękowych depresyjnych… Na pewno odświeży nam pamięć o ewangelijnych wydarzeniach, które często odeszły w niepamięć wraz ze szkolnymi lekcjami religii, czasem – podczas Wielkanocy = budzą w nas lęk który zradzają tajemne – dla niektórych egzotyczne – rytuały religijne.
„Ostatnie Kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości” to jeden z najbardziej wstrząsających, ale i najtrudniejszych, spektakli, jakie zostały w ostatnich latach na tej scenie, nie mającej litości dla widzów, zaprezentowane…
Gdy kończyłem pisać ten tekst, na ulicach Krakowa rozegrał się dramat… Zabici i ranni w biały dzień przypadkowi przechodnie… Zło materializuje się na naszych oczach, śmieje się nam w twarz… Zło wciąż trwa!
Post na Facebooku Och Kultura, 16 listopada 2026
Link: https://www.facebook.com/ochkultura/posts/pfbid0T5ZLq1G4JktUSm32YbJCsz4LjQeuoUtZC5YQGRygTP1PBBpAzma3CuxcKWWgrrxnl
Czy Jezus miał wątpliwości?
Michał Telega w spektaklu „Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości” w krakowskim Teatrze BARAKAH odchodzi od pomnikowego wizerunku Syna Bożego. Przedstawia go jako człowieka z krwi i kości, targanego emocjami i podatnego na pokusy, który chce zrozumieć swoje przeznaczenie.
Twórcy prowadzą widza przez kolejne etapy biblijnej historii, choć nie jest to opowieść o życiu i męczeńskiej śmierci Chrystusa. Bardziej interesują ich jego wewnętrzne rozterki. Jezus zastanawia się nad sensem swojej misji, doświadcza pożądania, zwątpienia i zmęczenia. Chciałby kochać, założyć rodzinę, cieszyć się codziennością. Zamiast tego musi zmierzyć się z oczekiwaniami tych, którzy widzą w nim zbawcę. Tytułowe kuszenie jest pokusą zwyczajności: miłości, cielesności, starości i spokojnego życia.
Jezusa gra trzech wykonawców, którzy pokazują inny etap jego wewnętrznej drogi. Yeshua w interpretacji Pawła Kiedrowskiego jest młody, niepewny, podatny na uczucia i pokusy. U Michała Nowickiego mocniej dochodzi do głosu nauczyciel, który wierzy w swoje przesłanie, ale odkrywa, jak trudno zmienić ludzi. Monika Kufel gra umęczonego Chrystusa. Finałowy monolog – ze szczegółowym opisem męki, pełen fizjologicznej dosłowności – w jej wykonaniu należy do najmocniejszych momentów spektaklu i zostaje na długo w pamięci. Emocje, które udzielają się widzom, wynikają przede wszystkim z wiarygodności aktorki.
Najważniejszy jest nastrój. W scenografii Wojciech Miks łączy biblijną ikonografię ze współczesnymi symbolami a losy Jezusa z konfliktem izraelsko-palestyńskim. W centrum znajduje się fragment zniszczonego muru separacyjnego z Zachodniego Brzegu a na nim graffiti z gołębiem pokoju w kamizelce kuloodpornej – pokój jest tu tylko kruchą obietnicą wystawioną na działanie broni i politycznych interesów. Wrażenie robi znakomita gra świateł i białe szaty, na które spływa krew z korony z drutu kolczastego. Wspaniała jest też muzyka Daniela Grupy wykonywana na żywo przez Karolinę Chłostowską (wiolonczela) i Karolinę Stasiowską (altówka). Jej podniosły charakter, w połączeniu ze śpiewem operowym, przywołuje atmosferę religijnego obrzędu i nadaje niektórym scenom wymiar niemal mistycznego misterium.
Telega nie unika dosłowności i brutalności, ale obok scen poważnych pojawia się też groteska, prowokacja i zaskakujące rozwiązania formalne, choć niektóre wątki zostają ledwie zarysowane, zanim widz zdąży zrozumieć ich znaczenie. Wykorzystanie aramejskiego, hebrajskiego, jidysz, polskiego, angielskiego i francuskiego poszerza z kolei opowieść, ale wielojęzyczność bywa nieczytelna. Przedstawienie zdecydowanie najmocniej działa, gdy obraz, muzyka i aktorstwo tworzą spójną całość.
Spektakl nie odbiera Chrystusowi boskości, ale przywraca mu ludzką twarz; nie podważa wiary, ile pyta o jej konsekwencje. To opowieść o człowieku uwięzionym między pragnieniem szczęścia a oczekiwaniami innych. Jezus jest figurą każdego, komu odebrano prawo do pragnień. Czy warto więc umierać za ludzi, którzy nie potrafią powstrzymać zła? Czy człowiek powinien bezwarunkowo podporządkować się misji, którą wyznaczyli mu inni? Czy cierpienie usprawiedliwia wielkie idee? Czy świat potrzebuje kolejnych męczenników, czy może raczej ludzi, którzy potrafią powstrzymać przemoc?